Op 22 mei 2019 verdedigde ik mijn proefschrift aan de Universiteit Utrecht:

Anatomy of the Axon: Dissecting the role of microtubule plus-end-tracking proteins in axons of hippocampal neurons

(Anatomie van de Axon: Ontleding van de rol van microtubulus-plus-einde-bindende eiwitten in axonen van hippocampale neuronen)

Oftewel, een hele mond vol. Maar waar ging het nou over?

Hersencellen – zogenaamde neuronen – sturen signalen aan andere hersencellen via hun axonen. Axonen zijn lange uitlopers die fysiek contact maken met andere hersencellen. Twee dingen zijn belangrijk voor het goed functioneren van een axon: ten eerste moet het de juiste bouwstoffen bevatten en behouden om signalen mee te kunnen versturen, en ten tweede moet zo’n axon een vorm aannemen die past bij de hersencellen waar het mee in contact moet staan.

Complexe vormen geven complexe problemen

Hersencellen (en daarmee axonen) nemen heel ingewikkelde vormen aan. Hoe verloopt die ontwikkeling? En hoe belanden bouwstenen tijdens dat proces op de juiste plek? Mijn proefschrift draagt een steentje bij aan de antwoorden op die vragen, en dan specifiek op het gebied van de ontwikkeling van axonen.

Cellen hebben ook een skelet

Binnen deze context richt het proefschrift zich op het zogenaamde cytoskelet, een bewegelijke structuur in cellen. Het cytoskelet biedt fysieke steun aan de cel, en dient als transportrails voor het vervoer van bouwstenen. Hoofdstuk 2 laat onder andere zien hoe een eiwit dat aan het begin van de axon zit, voorkomt dat het verkeerde type bouwstenen via die transportrails de axon binnenkomt. Hoofdstuk 3 beschrijft een eiwit dat delen van het cytoskelet overbrugt. Het stimuleert axonen om te vertakken, terwijl het het verlengen van de axon remt. Het eiwit in kwestie verandert de eigenschappen van het cytoskelet, terwijl het cytoskelet op zijn beurt het gedrag van dit eiwit bepaalt. Tot slot presenteert hoofdstuk 4 een verzameling preliminaire data – stukjes informatie die samen nog geen compleet beeld schetsen – over andere cytoskelet-gerelateerde eiwitten, waarvan we geloven dat ze een rol spelen in gezonde en/of zieke axonen.

Vind het proefschrift hier in de Utrecht University Repository. 

Mijn twee promotoren zijn Prof. Dr. Casper Hoogenraad en Prof. Dr. Anna Akhmanova. Laatstgenoemde won in 2018 bovendien de Spinozaprijs, de hoogste onderscheiding in de Nederlandse wetenschap.

 

Live herverdediging op Radio 1

Tijdens het radioprogramma ‘Dr. Kelder & Co’ verdedigde ik mijn proefschrift op 3 augustus nogmaals, maar dan live op Radio 1 en in bloemetjesblouse. Voorafgaand kreeg ik nog de gelegenheid om in circa één minuut de inhoud van proefschrift begrijpelijk onder woorden te brengen. Of dat lukte? Daar waren de meningen over verdeeld…

De oppositie in de studio was in ieder geval stukken milder dan die op 22 mei, maar een ‘hora est’ kon er ook daar nog wel vanaf.

 

De anatomische les

De voorkant van mijn proefschrift is een moderne uitvoering van het 17e-eeuwse schilderij ‘De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp’ van Rembrandt van Rijn. Samen met enkele van mijn toenmalige collega’s ontleden we een levensgrote hersencel. Het jaar waarin mijn proefschrift verscheen, 2019, was bovendien het 350e sterfjaar van de Hollandse meester en daarmee uitgeroepen tot Rembrandtjaar.

De uitvoering van dit idee lag – van fotografie tot beeldbewerking – in handen van Jasper Landman (BobFzbL).

 

 

Tijdens de verdediging van het proefschrift opperde een opponent (jawel) het idee om de plaat te gebruiken als voorkant van een wetenschappelijk tijdschrift. Zo geschiedde: het resterende hoofdstuk van mijn proefschrift werd eind 2019 gepubliceerd in EMBO Reports, waarop ‘onze’ Rembrandt de cover van het Novembernummer sierde.

De editors ter plaatste kwamen daar bovenop nog met ‘The Axonal Actin Lesson of Cytolinker Gas2L1’, wat de officiële covertitel werd.

 

 

EMBO Reports landingspagina, november 2019